BA Internet · Veriden modele
Bir veri seti dünyayı olduğu gibi taşımaz; bir model de hakikatin kendisini üretmez.
Veri seçilir, adlandırılır, eksilir ve bağlamından etkilenir. Model bu insan yapımı temsilden örüntü öğrenir ve yeni çıktılar üretir. BAI yaklaşımı veriyi sahipsiz ham madde, modeli de hüküm sahibi bir akıl gibi görmez; kaynağı, hakkı, mahremiyeti, eksikliği ve insan sorumluluğunu her aşamada görünür tutar.
Kaynak · Seçim · İzin · Bağlam · Eksik temsil · Tashih
Temel ayrım
Veri bir izdir; veri seti seçilmiş bir temsildir; model bu temsil üzerinden ihtimal ve çıktı üretir.
Bir insanı birkaç davranış kaydına, bir şehri sensör sayılarına, bir dili internette bulunan metinlere veya toprağı ölçülen değerlere indirgediğimizde geride kalan mahiyeti kaybedebiliriz. Bu yüzden verinin varlıkla, modelin de hakikatle aynı olmadığını bilmek; teknik bir ayrıntı değil, doğru kararın başlangıcıdır.
Ölçebildiğimiz şey gerçeğe dair bir izdir; gerçeğin tamamı değildir.
Hakikat ve temsil
Gerçek olan ile kaydettiğimiz ve hesapladığımız temsil aynı makamda değildir.
İnsan, canlı, toplum ve saha
Mahiyet ve bağlam taşır
- Ölçülemeyen anlam ve ilişkilere sahiptir
- Zaman, yer ve şart içinde değişir
- Hak, haysiyet ve mahremiyet taşır
- Kendi sözü ve itiraz hakkı vardır
Veri seti ve model
Seçilmiş temsil üretir
- Neyin kaydedildiği insan tercihidir
- Eksik, eski veya dengesiz olabilir
- Belirli amaç ve ölçütlere göre işler
- Yeni bağlamda yeniden tetkik ister
Dört kayıt türü
Teknik kelimeleri, taşıdıkları insan seçimiyle birlikte oku.
Bu ayrım kayıt tutmayı kolaylaştırır; hiçbir kayıt kendi başına güvenilirlik veya yayın izni vermez.
Veri
Bir kişi, olay, metin, cihaz veya sahaya ilişkin kaydedilmiş iz. Kime ait olduğu, hangi bağlamda ve hangi izinle oluştuğu önemlidir.
Veri seti
Belirli bir amaç için seçilmiş, temizlenmiş, etiketlenmiş ve düzenlenmiş veri kümesi. Dahil edilenler kadar dışarıda bırakılanları da gösterir.
Algoritma
Girdinin nasıl işleneceğini belirleyen adımlar ve kurallar. Hangi ölçütün öne çıkarıldığı ve hangi hatanın kabul edildiği insan kararıdır.
Model
Veri ve yöntem üzerinden örüntü öğrenip tahmin, sınıflandırma veya yeni çıktı üreten temsil. Akıcı ve başarılı görünmesi hüküm yetkisi vermez.
Hayattan modele
Her aşamada bir insan seçimi vardır; bu seçimler görünür ve tashih edilebilir olmalıdır.
Veri seti veya modeli kullanmadan önce
Aynı altı soruyu açıkça cevapla.
Bu kayıt nereden geldi?Kaynak, tarih, toplama biçimi, emek sahibi ve değişiklik geçmişi biliniyor mu? Kimin hakkı ve izni var?Kişi, çocuk, aile, topluluk, eser ve kurum hakları; kullanım ve geri çekilme şartları açık mı? Kim görünmüyor veya yanlış temsil ediliyor?Dil, coğrafya, yaş, cinsiyet, meslek, erişim ve diğer saha farkları veride nasıl eksik kalıyor? Model nerede hata yapıyor?Sadece başarı oranı değil; yanlış güven, uydurma çıktı, ayrımcı netice ve yüksek riskli hata örnekleri kayıtlı mı? Hangi karar insanda kalıyor?Modelin destek sunduğu yer ile ehil insanın doğrulama, kabul, ret, yayın ve sorumluluk makamı ayrılmış mı? İtiraz ve tashih yolu var mı?İnsan kendi verisini görebiliyor, düzeltebiliyor veya sildirebiliyor mu; model hatası bildirilebiliyor ve kullanım durdurulabiliyor mu?
Paylaşım ve erişim kararı
Her veri seti veya model açık dolaşıma girmek zorunda değildir.
SEDD ve İHSAN sonradan vurulan yayın damgası değildir. Amaç, hak, zarar ve bakım birlikte değerlendirildiğinde dört farklı karar verilebilir.
Hiç toplama veya kullanma
Gerçek ihtiyaç yoksa, mahremiyet veya zarar riski gerekçelendirilemiyorsa veri oluşturma ve modeli kurma.
Özel ve sınırlı tut
Hane, okul, meslek veya kurum içinde yalnız ehil ve yetkili insanların erişeceği dar bir kullanım kur.
Şartlı paylaş
Belirli amaç, yaş, süre, lisans, atıf, insan onayı ve yanlış kullanım hududuyla kontrollü erişim ver.
Ortak faydaya aç
Hak, izin, mahremiyet, kaynak, güvenlik ve bakım sorumluluğu uygunsa tarihli ve tashih edilebilir kayıtla WAQF adayı yap.
Müşterek temsil
Bir topluluğu onun sözü, dili ve ehliyeti olmadan veriye dönüştürmek MİLLET olmak değildir.
Müşterek veri ve model üretimi, yalnız teknik ekibin değil; temsil edilen insanların, ana dil taşıyıcılarının, meslek ustalarının, gençlerin ve bakım sorumlularının birlikte çalışmasını ister.
Ana dil ve kavram
Bir dil yalnız çevrilecek kelimelerden ibaret değildir. Kavram, bağlam, tarih ve yaşayan kullanım ana dildeki insanlarla birlikte kaydedilir.
Meslek ve saha ehliyeti
Hekimlikten tarıma kadar verinin neyi gösterdiğini ve neyi sakladığını o sahanın ustalarıyla birlikte değerlendir.
Temsil edilen insanın sözü
İnsanlar yalnız veri kaynağı olmaz; kendileri hakkında kurulan sınıfları görebilir, itiraz edebilir ve tashih sürecine katılabilir.
Nesiller arası bakım
Bugün kurulan veri ve modelin yarın kimi etkileyeceğini düşün; güncelleme, silme ve bakım sorumluluğunu sahipsiz bırakma.
Veri ve model tetkiki
Bir veri seti veya model fikrini kaynak, hak, temsil ve insan kararı bakımından birlikte incelemek ister misin?
BAI kapsamında müşterek veri ve model inceleme halkaları henüz hazırlık aşamasında. Gerçek ihtiyacı, veri kaynağını, temsil edilen insanı ve gördüğün fayda veya riski paylaşabilirsin. Bu çağrı aktif bir model kataloğu, veri hizmeti veya program vaadi değildir.